Морфометричні показники сорго зернового залежно від строків сівби та стадії розвитку

Любов Гончар, Богдан Мазуренко
Анотація

В умовах кліматичних змін і частих посух актуальним є дослідження оптимальних строків сівби зернового сорго як посухостійкої культури з С4‑типом фотосинтезу для забезпечення стабільного проходження критичних фаз росту та формування врожаю. Метою дослідження було встановити вплив строків сівби на формування морфометричних показників та урожайності рослин сорго зернового в умовах Лісостепу України. У дослідженні застосовано комплекс польових, аналітичних, морфометричних, візуально‑інструментальних, облікових і статистичних методів. Встановлено, що рекомендований строк сівби забезпечував максимальні значення висоти рослин (на стадіях ВВСН 81-82) і найбільшу площу листкової поверхні, що формувало найвищий фотосинтетичний потенціал посівів. Виявлено тенденцію, що ранній строк сівби зумовлював уповільнення росту на початкових етапах, тоді як пізній строк супроводжувався зниженням інтенсивності росту в другій половині вегетації та швидшим відмирання листків. Виявлено таку тенденцію між стадією розвитку рослин (ВВСН 21-22 і ВВСН 81-82) та їх висотою, і площею листкової поверхні простежується позитивна лінійна залежність (r > 0) з високими значеннями коефіцієнта детермінації (R2), що свідчить про закономірне зростання морфометричних показників упродовж вегетації та різну інтенсивність їх наростання залежно від строку сівби.  Було встановлено, що найвищу врожайність отримано за рекомендованого строку сівби, за раннього строку вона була найнижчою, а за пізнього ‒ на рівні рекомендованого. Було встановлено, що пізній строк сівби сприяв появі дружнішим сходам і швидшому стартовому розвитку та, за наявності достатнього зволоження, дає змогу зберігати рівень урожайності, близький до рекомендованого. Отримані результати можуть бути використані для науково обґрунтованого вибору строків сівби сорго зернового з метою підвищення стабільності продуктивності та ефективності його вирощування в умовах Лісостепу України

Ключові слова

продуктивність, листкова поверхня, висота рослин, гібрид, сорго зернове

ЦИТУВАТИ
Honchar, L., & Mazurenko, B. (2026). Morphometric indicators of grain sorghum depending on sowing dates and stage of development. Scientific Reports of the National University of Life and Environmental Sciences of Ukraine, 22(3),102-116. https://doi.org/10.31548/dopovidi/3.2026.102
Використані джерела
  1. Anija Hari Kumar, S., Chacko Thomas, U., Al-Salman, Y., Cano, F. J., Stephen, R., Pillai, P. S., & Ghannoum, O. (2025). Evaluation of yield-related morphological, physiological, agronomic, and nutrient uptake traits of grain sorghum varieties in the Kerala Region (India). Agronomy, 15(10), article number 2320. doi: 10.3390/agronomy15102320.
  2. Behera, P.P., Saharia, N., Borah, N., Devi, S.H., & Sarma, R.N. (2022). Sorghum physiology and adaptation to abiotic stresses. International Journal of Environment and Climate Change, 12(10), 1005-1022. doi: 10.9734/ijecc/2022/v12i1030891.
  3. Brendel, O. (2021). The relationship between plant growth and water consumption: A history from the classical four elements to modern stable isotopes. Annals of Forest Science, 78, article number 47. doi: 10.1007/s13595-021-01063-2.
  4. Chen, B., et al. (2025). The green revolution of Chinese grain hybrid sorghum. Scientia Agricultura Sinica, 58(8), 1494-1507. doi: 10.3864/j.issn.0578-1752.2025.08.003.
  5. Choudhary, K.B., Khandelwal, V., Singh, D., & Sharma, S.R. (2025). Optimizing hybrid sorghum seed production: Key challenges and future opportunities. In Hybrid seed production for boosting crop yields: Applications, challenges and opportunities (pp. 105-125). Singapore: Springer Nature Singapore. doi: 10.1007/978-981-96-0506-4_5.
  6. Convention on Biological Diversity. (1992, June). Retrieved from https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/995_030#Text.
  7. Fardin, F., Sani, B., Moaveni, P., Afsharmanesh, G., & Mozafari, H. (2023). Nutritional value and agronomic traits of forage sorghum under drought stress. Biocatalysis and Agricultural Biotechnology, 48, article number 102624. doi: 10.1016/j.bcab.2023.102624.
  8. Gao, F.C., et al. (2022). Interpretation of genotype-environment-sowing date/plant density interaction in sorghum [Sorghum bicolor (L.) Moench] in early mature regions of China. Frontiers in Plant Science, 13, article number 1008198. doi: 10.3389/fpls.2022.1008198.
  9. Gyrka, A.D., Alieksieiev, Ya.V., Sydorenko, Yu.Ya., & Bochevar, O.V. (2021). Influence density and sowing method of grain sorghum on the formation of assimilation surface and grain productivity of plants. Grain Crops, 5(2), 302-309. doi: 10.31867/2523-4544/0189.
  10. Kibalnik, O.P., Sazonova, I.A., Bochkareva, Y.V., Bychkova, V.V., & Semin, D.S. (2023). Influence of abiotic stresses on morphophysiological characteristics and biological value of grain Sorghum bicolor (L.) Moench. International Journal of Plant Biology, 14(1), 150-161. doi: 10.3390/ijpb14010013.
  11. Lv, X., Shi, L., Zhang, F., Zhu, Z., & Lu, H. (2024). A review of breeding strategies for new hybrid sorghum varieties. Molecular Plant Breeding, 15. doi: 10.5376/mpb.2024.15.0034.
  12. McGinnis, M.J., & Webster, M. (2024). Current and potential future uses of sorghum to increase nutrient density for human foods. Journal of Food Science, 89(S1), A42-A51. doi: 10.1111/1750-3841.17571.
  13. Otwani, D., Hunt, C., Cruickshank, A., Powell, O., Koltunow, A., Mace, E., & Jordan, D. (2024). Adaptation and plasticity of yield in hybrid and inbred sorghum. Crop Science, 64(2), 560-570. doi: 10.1002/csc2.21160.
  14.  Otwani, D., et al. (2025). Extended grain filling has potential to improve yield in grain sorghum. Journal of Experimental Botany, 76(10), 2763-2774. doi: 10.1093/jxb/eraf117.
  15. Porčová, L., Frantová, N., Rábek, M., Jovanović, I., Smutný, V., Řiháček, M., & Mrkvicová, E. (2025). Yield potential of silage sorghum: cultivar differences in biomass production, plant height, and tillering under contrasting soil conditions in central Europe. Agronomy, 15(10), article number 2352. doi: 10.3390/agronomy15102352.
  16. Pravdyva, L. (2021). Influence of elements of growing technology on productivity of sorghum and biofuel output. Bulletin of Agricultural Science, 99(5), 25-29. doi: 10.31073/agrovisnyk202105-03.
  17. Pravdyva, L., Zatserkovna, N., Vakhniy, S., Khakhula, V., & Hornovska, S. (2023). Photosynthetic productivity of sorghum (Sorghum bicolor L. (Moenh) in the conditions of the Right-Bank Forest-Steppe of Ukraine. Scientific Horizons, 26(5), 56-64. doi: 10.48077/scihor5.2023.56.
  18. Sukhina, D. (2025) Formation of leaf surface area of sorghum (Sorghum) grain hybrids depending on plant quantity and application of growth regulator. Agroecological Journal, 2, 156-162. doi: 10.33730/2077-4893.2.2025.333841.
  19. Takanashi, H. (2023). Genetic control of morphological traits is useful for improving sorghum. Breeding Science, 73(1), 57-69. doi: 10.1270/jsbbs.22069.
  20. Titarenko, O.S., & Karpuk, L.M. (2021). Efficiency of grain sorghum cultivation for various crop care measures. Advanced Agritechnologies, 9. doi: 10.47414/na.9.2021.259698.
  21. Tsygankova, V.A., Voloshchuk, I.V., Pilyo, S.H., Klyuchko, S.V., & Brovarets, V.S. (2023, October). Enhancing sorghum productivity with Methyur, Kamethur, and Ivin plant growth regulators. Biology and Life Sciences Forum, 27(1), article number 36. doi: 10.3390/IECAG2023-15222.
  22. Wu, H. Y., Liu, Z. Q., Zhang, W. F., Pan, Q. M., & Jiang, C. D. (2025). Does leaf lifespan affect the regulation of photosynthetic function during natural senescence of leaves in various sorghum cultivars? Journal of Experimental Botany, 76(14), 4071-4084. doi: 10.1093/jxb/eraf195.
  23. Zhou, Y., Huang, J., Li, Z., Wu, Y., Zhang, J., & Zhang, Y. (2022). Yield and quality in main and ratoon crops of grain sorghum under different nitrogen rates and planting densities. Frontiers in Plant Science, 12, article number 778663. doi: 10.3389/fpls.2021.778663.