Дослідження забруднення повітря дрібнодисперсними частками у туристичних локаціях Івано-Франківської області

Ірина Смик, Людмила Архипова
Анотація

Активізація туристичної діяльності в Івано-Франківській області актуалізує потребу у системному моніторингу атмосферного повітря, зокрема у частині вмісту дрібнодисперсних аерозольних часток, для оцінки рівня екологічної безпеки в популярних туристичних осередках. Метою дослідження була комплексна оцінка забруднення атмосферного повітря частками PM2.5 та PM10 у локаціях із різним ступенем антропогенного навантаження, а також ідентифікація факторів, що детермінують просторову варіативність їх концентрацій. У межах емпіричного етапу було здійснено серію інструментальних польових вимірювань із застосуванням портативного моніторингового обладнання. Локації класифіковано на три групи: рекреаційні території (низьке навантаження), туристично-рекреаційні зони (середнє навантаження) та транспортно-торговельні вузли (високе навантаження). Для статистичної обробки даних використано методи багатовимірного аналізу, зокрема поліноміальну регресію четвертого порядку та регресійне моделювання залежності між рівнями PM10 і PM2.5 з урахуванням типології навантаження. Встановлено, що середні концентрації PM2.5 та PM10 у зонах високого навантаження становили відповідно 14,63 мкг/м³ та 34,63 мкг/м³, що не перевищує гранично допустимі значення, визначені національними та міжнародними нормативами. У природних рекреаційних зонах зафіксовано найнижчі показники, що зумовлено природною фільтраційною здатністю зелених насаджень і відсутністю транспортного трафіку. У зонах із середнім навантаженням виявлено проміжні рівні забруднення, які вказують на вплив як стаціонарних, так і мобільних джерел викидів. Проведений регресійний аналіз засвідчив наявність нелінійного зв’язку між PM2.5 і PM10 (R² = 0,87), що свідчить про домінування дрібнодисперсної фракції у загальній масі аерозольного пилу. Додатково встановлено, що підвищення відносної вологості повітря корелює зі зниженням концентрацій дрібнодисперсних часток, що має значення для прогнозування рівня забруднення повітря у залежності від метеоумов

Ключові слова

екологічний моніторинг, туристичне навантаження, атмосферні аерозолі, просторовий аналіз, PM2.5, PM10, регресійне моделювання

ЦИТУВАТИ
Smyk, I., & Arkhypova, L. (2025). Research on air pollution by fine particles in tourist locations in the Ivano-Frankivsk region. Scientific Reports of the National University of Life and Environmental Sciences of Ukraine, 21(3),62-75. https://doi.org/10.31548/dopovidi/3.2025.62
Використані джерела
  1. Adamenko, S.Y., Arkhipova, L.M., Adamenko, Y.O., Moskaliuk, N.M., Hlibovytska, N.I., & Chupa, V.M. (2024a). Regularities of changes in PM10 fractions in the atmospheric air of Ivano-Frankivsk. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 1415(1), article number 012002. doi: 10.1088/1755-1315/1415/1/012002.
  2. Barik, S., Swain, M., Mohanty, P.K., Padhi, S.R., Kar, P.K., & Mishra, P. (2024). Beach litter pollution along the Odisha coast: Composition, abundance, biodiversity impact and management practices. Regional Studies in Marine Science, 71, article number 103421. doi: 10.1016/j.rsma.2024.103421.
  3. Ben-Haddad, M., Abelouah, M.R., Hajji, S., Abou Oualid, J., Rangel-Buitrago, N., & Ait Alla, A. (2024). Macroalgal blooms on Moroccan coasts: Plastic trapping and tourism challenges. Regional Studies in Marine Science, 70, article number 103390. doi: 10.1016/j.rsma.2024.103390.
  4. Bruce, N., Perez-Padilla, R., & Albalak, R. (2000). Indoor air pollution in developing countries: A major environmental and public health challenge. Bulletin of the World Health Organization, 78, 1078-1092.
  5. Deng, T., Li, X., & Ma, M. (2017). Evaluating impact of air pollution on China’s inbound tourism industry: A spatial econometric approach. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 22(7), 771-780. doi: 10.1080/10941665.2017.1331923.
  6. Dias, Á., Viana, J., & Pereira, L. (2024). Barriers and policies affecting the implementation of sustainable tourism: The Portuguese experience. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events. doi: 10.1080/19407963.2024.2314514.
  7. Dong, D., Xu, X., & Wong, Y.F. (2019). Estimating the impact of air pollution on inbound tourism in China: An analysis based on regression discontinuity design. Sustainability, 11(6), article number 1682. doi: 10.3390/su11061682.
  8. Eusébio, C., João Carneiro, M., Rodrigues, V., Robaina, M., Madaleno, M., Gama, C., Oliveira, K., & Monteiro, A. (2022). Factors influencing the relevance of air quality in the attractiveness of a tourism destination: Differences between nature-based and urban destinations. Tourism Management Perspectives, 44. doi: 10.1016/j.tmp.2022.101045.
  9. Jaafari, J., Naddafi, K., Yunesian, M., Nabizadeh, R., Hassanvand, M.S., Ghozikali, M.G., Nazmara, S., RezaShamsollahi, H., & Yaghmaeian, K. (2017). Study of PM10, PM2.5 and PM1 levels during dust storms and local air pollution events in urban and rural sites in Tehran. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 24(2), 482-493. doi: 10.1080/10807039.2017.1389608.
  10. Majra, J. (2011). Air quality in rural areas. In Chemistry, emission control, radioactive pollution and indoor air quality. IntechOpen. doi: 10.5772/16890.
  11. Miller, G., & Torres-Delgado, A. (2023). Measuring sustainable tourism: A state of the art review of sustainable tourism indicators. Journal of Sustainable Tourism, 31(7), 1483-1496. doi: 10.1080/09669582.2023.2213859.
  12. Naddafi, K., Hassanvand, M.S., & Faridi, S. (2019). Review of studies on air quality status and its health effects in Iran. Iranian Journal of Health and Environment, 12(1), 151-172.
  13. Order of the Ministry of Ecology and Natural Resources of Ukraine No. 286 “On the Approval of the Procedure for Determining Background Concentrations of Air Pollutants”. (2001, July). Retrieved from https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z0700-01#Text.
  14. Osman, A.I., Chen, L., Yang, M., Zhang, X., Almeelbi, T., Rooney, D.W., & Yap, P.-S. (2023). Cost, environmental impact, and resilience of renewable energy under a changing climate: A review. Environmental Chemistry Letters, 21, 741-764. doi: 10.1007/s10311-022-01532-8.
  15. Pásková, M., Štekerová, K., Zanker, M., Temitope Lasisi, T., & Zelenka, J. (2024). Water pollution generated by tourism: Review of system dynamics models. Heliyon, 10, article number e23824. doi: 10.1016/j.heliyon.2023.e23824.
  16. Rasoolimanesh, S.M., Ramakrishna, S., Hall, C.M., Esfandiar, K., & Seyfi, S. (2023). A systematic scoping review of sustainable tourism indicators in relation to the sustainable development goals. Journal of Sustainable Tourism, 31(7), 1497-1517. doi: 10.1080/09669582.2020.1775621.
  17. Rodríguez-Alcántara, J.S., Cruz-Pérez, N., Rodríguez-Martín, J., & Santamarta, J.C.S. (2024). Effect of tourist activity on wastewater quality in selected wastewater treatment plants in the Balearic Islands (Spain). Environmental Science and Pollution Research, 34, 15172-15185. doi: 10.1007/s11356-024-32173-9.
  18. Santra, S. (2014). Is human development index (HDI) a reflector of quality of air? A comparative study on developed and developing countries. International Journal of Scientific Research Publications, 4(2), 1-6.
  19. Shulika, B.O., Serzhantova, Y.Y., & Denyshchenko, L.V. (2023). Ecotourism: A balanced approach to visiting natural sites and its impact on natural resources. Economics and Society, 57. doi: 10.32782/2524-0072/2023-57-82.
  20. Stryzhak, O. (2022). Tourism and digital technologies: Analysis of the relationship. Economics of Development, 21(2), 42-50. doi: 10.57111/econ.21(2).2022.42-50.
  21. Tabenska, O., & Prylutskyi, A. (2023). Problems and prospects of ecological tourism development in Ukraine. Economics and Society, 51. doi: 10.32782/2524-0072/2023-51-37.
  22. Wang, L., Fang, B., & Law, R. (2018). Effect of air quality in the place of origin on outbound tourism demand: Disposable income as a moderator. Tourism Management, 68, 152-161. doi: 10.1016/j.tourman.2018.03.007.
  23. World Health Organization. (2021). WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva: World Health Organization.