Мета. Встановити особливості формування біометричних показників сортів сафлору красильного залежно від впливу елементів технології вирощування – ширини міжряддя та норми висіву насіння в умовах Правобережного Лісостепу України. Методи. Дослідження виконувались протягом 2021-2023 років в умовах «Агрономічної дослідної станції» НУБіП України на чорноземах типових малогумусних. Схема трифакторного польового досліду передбачала вивчення впливу таких факторів, як: фактор А – сорт: “Добриня”,“Сонячний”; фактор В – ширина міжряддя: 19, 38 та 57 см; фактор С – норма висіву: 100, 200 та 300 тис. схожих насінин/га. Результати. Встановлено, що міжряддя з шириною 19 см та норма висіву насіння 300 тис. шт./га сприяли формуванню кращої висоти рослин сафлору красильного, ніж на варіантах із шириною міжрядь 38 та 57 см, при цьому рослини за таких умов надмірно не переростали. Кількість кошиків була більшою за вирощування сафлору красильного обох сортів з шириною міжрядь 38 см, водночас у сорту Добриня в середньому на рослину сформовано 20,2-22,2 шт. кошиків, а за аналогічної ширини міжрядь у сорту Сонячний – 19,2-22,1 шт. Маса тисячі насінин була більшою за ширини міжрядь 57 см: у сорту Добриня в середньому становила 47,7 г, у сорту Сонячний – 49,2 г. У сорту Добриня кількість насінин за норми висіву 100 тис. шт./га та ширини міжрядь 19 см була 450,9 шт., а у сорту Сонячний 100 тис. шт./га та ширини міжрядь 38 см – 455,4 шт. На цих же варіантах досліду маса насіння з рослини становила 20,6 та 21,1 г/рослину, що відповідало кращим показникам в розрізі варіантів. Висновки. Формування висоти рослин, кількості кошиків та маси 1000 насінин залежить відк ширини міжряддя в межах 53,2-68,9 %, а сортові особливості визначають межі відхилень ознак на 13-29,8 %. При цьому норма висіву незначно впливала на досліджувані показники. На відміну від цих ознак, кількість насінин з рослини та маса насіння з рослини суттєво залежить саме від норми висіву сафлору красильного (на рівні 71,3-78,7 %), тоді як ширина
сафлор красильний, норма висіву насіння, ширина міжряддя, висота рослин, кількість кошиків, маса 1000 насінин, кількість насінин, маса насіння
[1] Ahmed, A.M., Yassein, A.M., Khalaf, A.E.A., Mohdaly, A.A.A., & Roby, M.H.H. (2022). Selections of donors depending on agronomic traits, seed yield components, and fatty acid profile for genetic improvement of Carthamus using stepwise multiple regression. OCL, 27, article number 52. doi: 10.1051/ocl/2021041.
[2] Dajue, L., & Mündel, H.H. (1996). Safflower. Carthamus tinctorius L. promoting the conservation and use of underutilized and neglected crops. In 7th edition, institute of plant genetics and crop plant research, gatersleben. Rome: International Plant Genetic Resources Institute.
[3] Deviren, H., & Aydın, H. (2023). Production and physicochemical properties of safflower seed oil extracted using different methods and its conversion to biodiesel. Fuel, 343, article number 128001. doi: 10.1016/j.fuel.2023.128001.
[4] Ekin, Z. (2005). Resurgence of safflower (Carthamus tinctorius L.) utilization: A global view. Journal of Agronomy, 4(2), 83-87. doi: 10.3923/ja.2005.83.87.
[5] Emongor, V. (2010). Safflower (Carthamus tinctorius L.) the underutilized and neglected crop: A Review. Asian Journal of Plant Sciences, 9, 299-306.
[6] Farooq, M., & Siddique, K. (2022). Neglected and underutilized crops: Future smart food. Cambridge: Academic Press.
[7] Kalenska, S. (2022). Food security and innovation solutions in crop production. Plant and Soil Science, 13(2), 14-26. doi: 10.31548/agr.13(2).2022.14-26.
[8] La Bella, S., Tuttolomondo, T., Lazzeri, L., Matteo, R., Leto, C., & Licata, M. (2019). An agronomic evaluation of new safflower (Carthamus tinctorius L.) germplasm for seed and oil yields under mediterranean climate conditions. Agronomy, 9(8), article number 468. doi: 10.3390/agronomy9080468.
[9] More, S.D., Raghavaiah, C.V., Hangarge, D.S., Joshi, B.M., & Dhawan, A.S. (2005). In VIth International Safflower Conference (Ed. Esendal E.), Istanbul, Turkey, 6-10 June 2005, 180-186.
[10] Mosupiemang, M., Emongor, V., & Malambane, G. (2022). A review of drought tolerance in safflower. International Journal of Plant & Soil Science, 34(10), 140-149, doi: 10.9734/ijpss/2022/v34i1030930.
[11] Punjanon, T., Arpornsuwan, T., & Klinkusoom, N. (2004). The pharmacological properties of safflower (Carthamus tinctorius L). Bulletin of National Institute of Health Sciences, 7, 51.
[12] Wang, J., Sun, H., Devanesan, S., Alsahi, M., Anderson, A., Freedon, D., & Praveenkumar, T. R. (2023). Performance and emission characteristics of safflower oil biodiesel blended with nanoparticles and hydrogen on diesel engines of road and bridge machinery. Fuel, 352, article number 128946. doi: 10.1016/j.fuel.2023.128946.
[13] Willer, H., Travnicek, J., & Schlatter, B. (2020). Current status of organic oilseeds worldwide. Statistical update. OCL, 27(62), article number 62. doi: 10.1051/ocl/2020048.
[14] Zhou, Y., Jiang, H., Huang, X., Rao, K., Wang, D., Wu, Q., Zhang, P., & Pei, J. (2023). Indistinct assessment of the quality of traditional Chinese medicine in precision medicine exampling as safflower. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 227, article number 115277. doi: 10.1016/j.jpba.2023.115277.
[15] Vedmedieva, K.V., Polyakov, O.I., Leus, T.V., Alieva, O.Y., & Nikitenko, O.V. (2022). Safflower. Kyiv: Agrarna Nauka.
[16] Ermantaraut, E.R., Hoptsiy, T.I., Kalenska, S.M., Kryvoruchenko, R.V., Tupchinova, N.P., & Prysiazhniuk, O.I. (2014). Methodology of selection experiment (in crop science). Kharkiv: Kharkiv National Agrarian University Publishing House.
[17] Yefimova, V.G. (2023). Study of physicochemical characteristics of biologically active supplement from safflower seeds. Scientific Notes of TNU named after V.I. Vernadsky. Series: Technical Sciences, 34(73), 237-241. doi: 10.32782/2663-5941/2023.1/36.
[18] Kalenska, S.M., Rakhmetov, D.B., Yermenenko, O.A., Makareviciene, V., Novytska, N.V., Yunyk, A.V., Harbar, L.A., Antal, T.V., Honchar, L.M., Mazurenko, B.O., & Hordyna, N. (2021). Biological raw materials for the production of fuel-lubricating materials. Kyiv: National University of Life and Environmental Sciences of Ukraine.
[19] Rozhkov, A. O., Bezpalko, V. V., Derevyanko, I. O., Ohurtsov, E. M., & Voropai, Y. V. (2023). Fundamentals of scientific research in agronomy: Methodical guidelines for independent study of the discipline for bachelor’s degree students in the specialty “Agronomy”. Kharkiv: DBTU.
[20] Prysiazhniuk, O.I., et al. (2016). Statistical analysis of agronomic research data in Statistica 10 software: Methodical guidelines. Kyiv: Nilan-LTD.
[21] Ushkarenko, V.O., Fedorchuk, M.I., Fedorchuk, V.G., & Filipov, Y.G. (2014). Carthamus tinctorius – a promising crop for southern Ukraine. Kherson: Aylant.